Antibiotica en vis

Vissers in de rivier de Hudson merkten eind jaren 40 van de vorige eeuw op dat de forellen die ze vingen alsmaar groter werden. Nu hoor je vissers doorgaans niet klagen wanneer ze grote vissen vangen, maar omdat er een farmaceutisch bedrijf iets verderop er afvalwater loosde, vroegen ze zich af of het helemaal natuurlijk was. Onderzoekers ontdekten dat vissen van het afval, in de vorm van een puree, aten. Aanvankelijk dacht men dat dat het kwam door de aanwezige vitamine B12. Het bestaan ervan, evenals de groeibevorderende werking ervan, was immers net ontdekt. Nader onderzoek leverde een verrassend resultaat op, niet vitamine B12 was het 'tovermiddel', maar het ook aanwezige tetracycline (uit The end of food). Een stof die iets later erkend werd als antibioticum. Behalve als medicijn is de stof een veel gebruikt middel om de groei van productiedieren te stimuleren. Kippen groeien tot wel een kwart sneller met behulp van tetracycline.

De aflevering van Zembla op 11 april jl. ging over de toename van het aantal patiënten dat besmet is met de ESBL-bacterie. Supergevaarlijk omdat het ziektebeeld ernstig is, de kans op besmetting groot en de bestrijding met gebruikelijke antibiotica amper mogelijk is. De kosten voor efficiënt en goedkoop geproduceerd betaald vlees, betalen we als maatschappij indirect terug in de vorm van hogere ziektekosten.

Zolang je als consument je vlees door en door verhit is niet veel aan de hand te zijn. Ook de ESBL-bacterie overleeft hoge temperaturen niet. Het is echter algemeen bekend dat mensen steeds minder tijd besteden aan koken waardoor het overleven van o.a. ESBL-bacterie niet onwaarschijnlijk is. Mogelijk één van de redenen waarom het aantal besmette patiënten steeds meer toeneemt. Bijkomend probleem is dat residuen van afvalwater via sloten ook in de rest van de voedselketen terecht komt. Mogelijk dat ook groenten en fruit ook in de toekomst besmet raken. Al sinds de jaren 70 (!) waarschuwt de RIVM voor het probleem van antibiotica-resistentie, sinds 1998 ook de Gezonheidsraad, maar tot nu toe is het gebruik van antimicrobiële groeibevorderaars niet afgenomen. Ondanks toezeggingen van de (demissionaire) minister Verburg om het probleem aan te pakken, blijven concrete maatregelen vooralsnog uit. Vreemd, want zelfs in de Verenigde Staten, waar ze nu niet bepaald voorop lopen met de beperking van alles wat productie van vleesdieren bevordert, lijkt de FDA eindelijk om.

Nu het Europees parlement zo'n twee weken geleden besloten heeft het kweken van vissen te stimuleren om duurzame visconsumptie mogelijk te maken, is het de vraag in hoeverre groeibevorderende antibiotica wordt toegepast bij productie van kweekvis. Een groot probleem, omdat sommige vissoorten (o.a. gerookte zalm) rauw gegeten worden en er sprake is van grote hoeveelheden afvalwater. De viswijzer heeft de gekweekte tropische garnaal mede daarom het predicaat 'liever niet' gegeven. Informatie over de toepassing van antibiotica in andere vissoorten is niet heel gemakkelijk te vinden, zelfs niet via google. Ik vind wel berichten dat Noorse zalmkwekers een aantal jaren geleden het gebruik van antiobiotica met 99% hebben teruggedrongen en dat een aantal landen het voorbeeld heeft gevolgd. De viswijzer (althans de iPhone-app) heeft kweekzalm niet opgenomen. Zo blijkt het voor de consument voor sommige gevallen onduidelijk of er wel of geen antibiotica in vis is opgenomen en welke risico hij loopt. Wil je zeker weten dat je vis vrij is van antibiotica, dan kun je kiezen voor 1) geen vis 2) biologische of wilde vis of 3) vis met het predikaat 'prima keuze'. Maar eigenlijk zou iedere vis vrij moeten zijn van antiobiotica. Toch?

Reactie op Hendrik Rietman

Beste Hendrik,

Dank je wel (!) voor je uitgebreide reactie op mijn blog intensieve landbouw; oplossing voor alle problemen?. Je pleit voor een intensieve landbouw, met positieve holistische feedback. Een interessante visie, maar voor mij als betrekkelijke buitenstaander roept deze zienswijze de nodige vragen op.

Je geeft aan dat duurzaamheid slechts mogelijk is met behulp van 'genetic engering', desnoods kunstmatig. Ik neem aan dat je doelt op 'genetische manipulatie'. Voor zover mijn kennis strekt bestaan patentrechten vooral bij de gratie van genetische manipulatie, dankzij een uitspraak van het Amerikaanse hoge gerechtshof kunnen bedrijven als Monsanto een monopolie op 'succesvolle' rassen voeren. Pleit je voor afschaffing van het patenrecht? Zo ja, in hoeverre zullen bedrijven dan nog onderzoek doen naar deze vorm van genetic engering? En, ten slotte: kan genetische manipulatie wel een onderdeel zijn van een holistische benadering? Je geeft aan dat we de landbouw nu te veel beschouwen als 'rekenmachine', je stelt terecht dat dit een kortetermijnbenadering is, die vroeg of laat negatieve effecten tot gevolg heeft. De problemen die ontstaan met bijvoorbeeld roundup-resistente soja en GM-katoen tonen aan dat genetische manipulatie ook een vorm van rekenmachine-benadering is?

Ik ben wederom zeer benieuwd naar je reactie!

Vriendelijke groet,
Iwan

Intensieve landbouw, oplossing voor al onze problemen?

Een enthousiaste tweet berichtte dat intensieve landbouw een gunstig effect heeft op de opwarming van de aarde: "Op naar intensieve landbouw! Hoe intensiever, des te minder emissies". Het was naar aanleiding van Amerikaans onderzoek. Het resultaat van het onderzoek stelt dat hoe hoger de opbrengst van landbouwgewassen en dierlijke eiwitten per vierkante meter, hoe minder bos er voor hoeft te wijken. Ieder stukje bos dat we laten staan zorgt voor behoud van CO2-opslag en daarmee is intensieve landbouw voor het tegengaan van de opwarming van de aarde beter dan minder intensieve cq. biologische landbouw.

Het onderzoek past in het plaatje dat ik, als relatieve leek, heb van de Amerikaanse voedselindustrie die de afgelopen decennia succesvol heeft gelobbyd voor het huidige model van efficiënte voedselproductie. Richard Lobb, voorzitter van het Amerikaans genootschap van pluimvee verwoordt het in de film Food Inc. treffend: "Wat dit systeem van intensieve productie bereikt, is de productie van veel voedsel op een klein stukje grond voor een zeer betaalbare prijs. Laat iemand maar eens uitleggen wat daar verkeerd aan is". Het economische gelijk staat voor de meeste Amerikanen al vast, het lijkt er steeds meer op dat de voedselindustrie er nu ook in slaagt het 'ecologisch gelijk' aan haar zijde te krijgen.

Op het eerste gezicht is de redenering van de Amerikanen niet vreemd. Voor het industriële systeem, de toepassing van kunstmest en voedselsubsidies was er in grote delen van de wereld sprake van structurele ondervoeding. Insectenplagen, schimmels en extreme weersomstandigheden konden oogsten in die tijd vrij gemakkelijk laten mislukken. Omdat het ook nog eens ontbrak aan (moderne) conserveringstechnieken, was de mensheid overgeleverd aan de grillen van de natuur. Vanuit dat perspectief is de moderne landbouw een zege. Hongersterfte komt alleen nog voor in de allerarmste landen en op papier is ook die hongersterfte te bestrijden.

Het enorme succes van moderne landbouw heeft geleid tot een steeds verdere intensivering van de landbouw. Door moderne technieken produceren we steeds meer tegen steeds lagere kosten. Het heeft geleid tot overproductie wat de noodzaak opwierp nieuwe afzetmogelijkheden te zoeken. Mede dankzij uitgekiende marketing van producenten, supermarkten (cq. kiloknallers) en fastfood-ketens (supersize me) eten we in het Westen meer dan goed voor ons is. Daarnaast slagen met name multinationals erin het westerse eetpatroon op te dringen aan opkomende economieën. Consumptie van vlees en andere dierlijke producten wordt bijkans opgedrongen waardoor er een steeds meer toenemende behoefte ontstaat. Hoe hoger de behoefte, hoe meer behoefte aan intensieve landbouw. Het is een - vooralsnog niet te stoppen -negatieve spiraal.

De intensieve landbouw heeft meer impact op het milieu, zoals daar zijn: uitbraken van zeer besmettelijke ziektes (bijv. q-koorts), toenemende resistentie voor antibiotica, erosie/uitputting van landbouwgrond, de vooralsnog toenemende bijensterfte door gebruik van pesticiden enz. Het is daarom te hopen dat westerse overheden niet al te eenzijdig naar dergelijke onderzoeksresultaten kijkt, maar ook of we de deels door onszelf gecreËerde behoefte kunnen beperken. Ik houd mijn hart vast.

Fastfood voor koeien

In het artikel: CDA, de 'krabpaal' van Marianne Thieme (Trouw) voeren Gerda Verburg en Marianne Thieme een 'bitchfight' uit. Verburg doet haar uiterste best de rol van de Partij van de Dieren in de Tweede Kamer te bagatelliseren. „Ik ben er blij mee dat landbouw, natuur en voedsel de afgelopen drie jaar zo nadrukkelijk op de Kameragenda stonden”, reageert Verburg, „al denk ik niet dat dat door de PvdD kwam". Verburg stelt dat "met meer biologische landbouw [...] de wereld nog meer honger [zal] lijden. Of er moet nog meer oerwoud worden gekapt om meer landbouwgrond te verkrijgen." Thieme stelt dat de gangbare veehouderij verantwoordelijk is voor de kap van regenwouden omdat daar graan moet worden geteeld voor veevoer." Dan gaat Verburg - wat mij betreft - in de fout door als het slimste meisje van de klas te stellen dat koeien tegenwoordig vooral maïs eten". De lijsttrekker van de PvdD moet verbijsterd zijn, ze weet nog net te antwoorden dat koeien van oorsprong gras eten, maar krijgt of pakt niet de gelegenheid uit te leggen waarom dat helemaal niet zo logisch is.

Koeien behoren tot de herkauwers. Zij hebben gedurende de evolutie het vermogen opgebouwd om op gras, dat maar weinig calorieën, vetten en eiwitten bevat, te leven. Ze beschikken over een wonderlijk systeem van zeven magen, waarin gras met behulp van bacteriën wordt omgezet in volwaardig voedsel. Ze worden er niet alleen groot van, maar ze produceren er ook een respectabele hoeveelheid melk door. Wij mensen zouden al snel verhongeren als we alleen maar gras zouden eten. Onze spijsvertering is er simpelweg niet op ingesteld. Is gras het soort plantaardig materiaal dat het minst efficiënt is qua levering van bouwstoffen en energie (ook voor koeien, maar zij hebben daar wat op gevonden), mais is veruit het meest efficiënt. Het bevat veel energie en bruikbare bouwstoffen. Niet dat ik het iemand aanraad, maar als mens zou je er een aardig tijdje op kunnen leven. Ook koeien verwerken mais heel doelmatig, vandaar dat het zo'n populair vetmestmiddel is. Een koe die slechts gras eet, heeft vier tot vijf jaar nodig voordat ze naar de slachterij gaat. Op een dieet van mais heeft die zelfde koe slechts veertien tot zestien maanden nodig. Mais is voor koeien 'fastfood'. Aan de hand van deze metafoor is het vrij eenvoudig uit te leggen wat het effect ervan is. Stel dat je een jaar alleen maar hamburgers, friet en pizza's zou eten. Voor een mens zo'n beetje hetzelfde als mais voor een koe. Op zeker dat je er na een jaar aardig wat kilootjes zwaarder bent. Je kunt je ook voorstellen dat het je weerstand aantast, met kans op allerlei (infectie)ziektes.

Terug naar koeien. Runderen houden een maisdieet niet lang vol. Ze worden er ziek van en slechts met behulp van o.a. antibiotica houden ze het ongeveer een halfjaar vol, voordat het ze echt doodziek maakt. "Gelukkig" voor de koe houdt de lijdensweg daar op, in het slachthuis. Ook als je niet veel op hebt met dierenwelzijn, moet je je afvragen of een maisdieet een aanwinst is voor onze moderne maatschappij. Het vlees van koeien die zijn grootgebracht met mais bevatten meer verzadigd vet en minder omega-3 vetten. Ook is de kans groot dat het vlees grote hoeveelheden residuen antibiotica bevat, waardoor resistentie ervoor op de loer ligt.

Thieme - Verburg. Thieme wint op punten!

Sea the truth

Sea the truth is het weinig hoopvolle verhaal over het voortbestaan van het leven in zee en oceaan. Nog 40 jaar zo doorgaan en volgens de deskundigen is het over en uit met onze gerookte zalm, tonijnsalade en Hollandse nieuwe. Sea the truth verhaalt over de situatie in New Foundland (Canada). Daar was overbevissing op de kabeljauw zo sterk, dat de overheid zich genoodzaakt zag een vangstverbod in te stellen. In eerste instantie voor twee jaar. De kabeljauwstand herstelde echter niet. Zelfs na 18 jaar vangstverbod is er nauwelijks sprake van herstel. Oorzaak: visvangst op andere vissoorten in hetzelfde gebied belemmert een echt herstel van de soort. De film legt uit hoe het systeem van subsidies en vangstquota de duurzaamheid van de sector nu niet bepaald ten goede komt. Rijke landen met grote, geavanceerde vissersboten kopen van arme landen extra quota. Vissersboten met een vergunning voor het vangen van de ene soort, moeten andere vissoorten overboord gooien. Een groot deel is dan al dood en wat nog leeft is zo verzwakt, dat deze vissen weinig overlevingskans hebben. Vissers gooien meer terug de zee in, dan ze naar land mee meenemen. Vooral de garnalenvisserij kent een hoge verspilling: voor iedere aan bord gehaalde kilo garnalen, gaat ca. 9 kilo vis terug de zee in. Het meeste ervan overleeft dus niet. Het kweken van vis blijkt geen goed alternatief. Ook kweekvissen hebben voedsel nodig om te groeien en dat voedsel bestaat voor een belangrijk deel uit vis uit zee. Voor iedere kilo gekweekte vis, is er drie kilo nodig. Daniel Pauly - een toonaangevende marine-bioloog - legt uit dat verduurzaming van de visserij niet goed van de grond wil komen. Aanvankelijk was hij enthousiast over MSC-certificering, maar wat hem betreft kent de organisatie het keurmerk vaak ten onrechte toe. Ook zouden sommige vangstmethoden voor het label in aanmerking komen, terwijl deze helemaal niet duurzaam zijn. De vangstquota zijn hoger dan nodig is om de visstand op peil te houden. MSC-vissers vissen weliswaar op verantwoorde vis, maar de grote netten die ze gebruiken verstoren ook andere soorten en beschadigen bodem en koraalriffen. Sea the truth is een logisch vervolg op meat the truth en past moeiteloos in het rijtje documentaire 'we feed the world', 'our daily bread' en 'food inc.'. Allemaal films die gaan over de desastreuze gevolgen van onze geindustrialiseerde voedselproductie. Het grootste minpunt van Sea the truth is dat voornamelijk de criticasters aan het woord zijn. Ook was de onderbouwing op onderdelen wat zwak. Dat je te veel metalen binnen krijgt als je 600 gram zwaardvis per week eet, is niet heel sterk. Ook komt visolie aan de orde, vooral dat er heel veel vis voor nodig is om visolie te maken. Gezondheidsclaims over visolie blijken nauwelijks kloppen, maar zonder echte onderbouwing. Toch slaat de balans voor Sea the truth, wat mij betreft, goed uit. Een goed opgebouwd en geloofwaardig verhaal. Echt sterk zijn de animaties, waarmee Sea the truth op eenvoudige wijze de gevolgen van visserij, zoals het slepen van visnetten over de bodem, in beeld brengt. Na het zien zou je eigenlijk geen vis meer moeten eten, ook niet de duurzame of anders je visconsumptie sterk moeten verminderen. Na de meatless monday is het tijd voor de fishless friday.

Bloggen over voedsel

Er is tegenwoordig enorm veel aandacht voor gezond en duurzaam eten, van Sonja Bakker tot dr. Frank en van de Keuringsdient van Waarde tot Foodwatch (te zien bij Kassa). Ondanks dat we al veel weten, weten we vooral heel veel niet. De voedingswetenschap bestaat nu zo'n 200 jaar en is nu ongeveer op hetzelfde niveau als de medische kennis was in 1650. We leven dus nog zo'n beetje in de Middeleeuwen! Als het op duurzaamheid van ons voedsel aankomt weten we helemaal weinig. In de wetenschap dat er in 2040 zo'n 9 miljard monden gevoed moeten worden, er in grote delen van de wereld waterschaarste dreigt en olie - een belangrijke grondstof voor voedselproductie - vroeg of laat ook heel schaars gaat worden, is het gewoon een keer afgelopen overdadig met de overdadigheid van ons eten. We weten dat het niet oneindig zo kan doorgaan. Hoe we de wereld in de toekomst kunnen blijven voeden zodat het ook nog betaalbaar blijft, dat is nog onduidelijk. Tegenover vrijwel iedere keuze bestaan (soms grote) nadelen. Gaan we de zeeën leegvissen, of kiezen we voor de dieronvriendelijke, maar vooral milieubelastende kweekvismethode?

Via deze blog wil ik jullie mijn ervaringen als -bovengemiddeld geinteresseerd - consument mijn visie en ervaringen delen. Artikelen over duurzaamheid van vlees roepen vaak heftige reacties op: "blijf je met poten van mijn stukkie vlees af" of "vleeseters veroorzaken het einde van de wereld". Met mijn blog hoop ik mensen bewust te maken, bewust van excessen van bijvoorbeeld de bio-industrie. Maar geen opgeheven vingers of kijk-mij-me-eens-verheven voelen. Het moet ook vooral leuk blijven. Hopelijk trigger ik enkele individuen eens een keer een biologisch product te kopen, zo af en toe een vleesloze maaltijd te bereiden of ouderwets brood te kopen, niet alleen omdat het gezond is, maar vooral ook lekker. Graag hoor ik van lezers of zij vinden dat ik in deze missie slaag of dat ze van mening zijn dat ik beter kan gaan koken.

McNugget Emergency

Een goede vriend die ik nooit heb kunnen betrappen op sterke verhalen, vertelde eens dat hij een veel te hoge rekening kreeg voor zijn menu bij de McDrive. De bestuurder in de auto voor had aangegeven hij wel zou betalen. Nogal pissig betaalt hij uiteindelijk de rekening en rijdt weg. Niet veel verder ziet hij de auto staan, leeg maar met de deuren open. Vol spanning luister ik. In de kofferbak staat een tas. Of ik enig idee heb wat er in zit? Geen flauw benul, wat dan? Nog vijf van die sterke verhalen... Een van die sterke verhalen is vast en zeker van mijn broer. Met vrienden verdeeld over meerdere auto's dreven ze het personeel allemaal tot wanhoop door naar de (toen nog niet bestaande) McFlurry Bounty (van de reclame!) te vragen. Sterk verhaal nummer twee: Van de week zag ik op TV dat een Amerikaanse dame de raam van de McDrive heeft ingeslagen omdat ze in alle vroegte nog geen McNuggets hadden. Dat de teleurstelling groot was wisten we al van vorig jaar. Zij belde 911 voor een McNugget Emergency. #3: Als je maar een accent heb, zou je volgens Geenstijl met je pen kunnen betalen bij de Mac. Ik vraag me af of het juridisch houdbaar is, maar je kunt het natuurlijk altijd proberen! #4: Vieze verhalen doen het altijd goed. Een milkshakemachine die gevuld is m.b.v. een schoonmaakemmer in Orange County (USA). Bonusmateriaal: een gefrituurde kippenkop, hoe het eten van McDonalds eruit ziet als je het vier jaar bewaart. #5: Kun je overleven als je in je leven meer dan 23.000 hamburgers van de McDonalds hebt gegeten? Yes, you can!