Antibiotica en vis

Vissers in de rivier de Hudson merkten eind jaren 40 van de vorige eeuw op dat de forellen die ze vingen alsmaar groter werden. Nu hoor je vissers doorgaans niet klagen wanneer ze grote vissen vangen, maar omdat er een farmaceutisch bedrijf iets verderop er afvalwater loosde, vroegen ze zich af of het helemaal natuurlijk was. Onderzoekers ontdekten dat vissen van het afval, in de vorm van een puree, aten. Aanvankelijk dacht men dat dat het kwam door de aanwezige vitamine B12. Het bestaan ervan, evenals de groeibevorderende werking ervan, was immers net ontdekt. Nader onderzoek leverde een verrassend resultaat op, niet vitamine B12 was het 'tovermiddel', maar het ook aanwezige tetracycline (uit The end of food). Een stof die iets later erkend werd als antibioticum. Behalve als medicijn is de stof een veel gebruikt middel om de groei van productiedieren te stimuleren. Kippen groeien tot wel een kwart sneller met behulp van tetracycline.

De aflevering van Zembla op 11 april jl. ging over de toename van het aantal patiënten dat besmet is met de ESBL-bacterie. Supergevaarlijk omdat het ziektebeeld ernstig is, de kans op besmetting groot en de bestrijding met gebruikelijke antibiotica amper mogelijk is. De kosten voor efficiënt en goedkoop geproduceerd betaald vlees, betalen we als maatschappij indirect terug in de vorm van hogere ziektekosten.

Zolang je als consument je vlees door en door verhit is niet veel aan de hand te zijn. Ook de ESBL-bacterie overleeft hoge temperaturen niet. Het is echter algemeen bekend dat mensen steeds minder tijd besteden aan koken waardoor het overleven van o.a. ESBL-bacterie niet onwaarschijnlijk is. Mogelijk één van de redenen waarom het aantal besmette patiënten steeds meer toeneemt. Bijkomend probleem is dat residuen van afvalwater via sloten ook in de rest van de voedselketen terecht komt. Mogelijk dat ook groenten en fruit ook in de toekomst besmet raken. Al sinds de jaren 70 (!) waarschuwt de RIVM voor het probleem van antibiotica-resistentie, sinds 1998 ook de Gezonheidsraad, maar tot nu toe is het gebruik van antimicrobiële groeibevorderaars niet afgenomen. Ondanks toezeggingen van de (demissionaire) minister Verburg om het probleem aan te pakken, blijven concrete maatregelen vooralsnog uit. Vreemd, want zelfs in de Verenigde Staten, waar ze nu niet bepaald voorop lopen met de beperking van alles wat productie van vleesdieren bevordert, lijkt de FDA eindelijk om.

Nu het Europees parlement zo'n twee weken geleden besloten heeft het kweken van vissen te stimuleren om duurzame visconsumptie mogelijk te maken, is het de vraag in hoeverre groeibevorderende antibiotica wordt toegepast bij productie van kweekvis. Een groot probleem, omdat sommige vissoorten (o.a. gerookte zalm) rauw gegeten worden en er sprake is van grote hoeveelheden afvalwater. De viswijzer heeft de gekweekte tropische garnaal mede daarom het predicaat 'liever niet' gegeven. Informatie over de toepassing van antibiotica in andere vissoorten is niet heel gemakkelijk te vinden, zelfs niet via google. Ik vind wel berichten dat Noorse zalmkwekers een aantal jaren geleden het gebruik van antiobiotica met 99% hebben teruggedrongen en dat een aantal landen het voorbeeld heeft gevolgd. De viswijzer (althans de iPhone-app) heeft kweekzalm niet opgenomen. Zo blijkt het voor de consument voor sommige gevallen onduidelijk of er wel of geen antibiotica in vis is opgenomen en welke risico hij loopt. Wil je zeker weten dat je vis vrij is van antibiotica, dan kun je kiezen voor 1) geen vis 2) biologische of wilde vis of 3) vis met het predikaat 'prima keuze'. Maar eigenlijk zou iedere vis vrij moeten zijn van antiobiotica. Toch?